Actuele boeken over het Rampjaar

De Nationale Rampjaarherdenking in 2022 leverde een verrassende stroom aan meer dan  25 nieuwe publicaties op. Zo verschenen  er biografieën  van  o.m. stadhouder-koning Willem III en publicaties over Johan de Witt en  Constantijn Huygens. Er is meer aandacht voor de gevolgen van het Rampjaar voor de regio, o.m. Noord-Nederland en Brabant. Een andere trend is de aandacht voor Franse oorlogsgruwelen in 1672. Ook verschijnen er kinderboeken en stripboeken over het Rampjaar.

Standaardwerk over Rampjaar van Luc Panhuysen herdrukt

De beste introductie tot het Rampjaar is het bekende standaard werk van Luc Panhuysen. Hij beschrijft het Rampjaar aan de hand van de lotgevallen van de familie Van Reede.

Vader Godard Adriaan die als diplomaat de Republiek diende, zijn zoon Godard die in het Staatse leger vocht en zijn vrouw Margaretha Turnor die het kasteel beheerde en voor de Fransen moest vluchten. Panhuysen vertaalde hiervoor 3.000 brieven. In de herziene editie zijn voorwoord en tekst aangepast en is het kleurkatern uitgebreid met enkele pagina’s.

@ Luc Panhuysen, Het Rampjaar 1672, hoe de Republiek aan de ondergang ontsnapte, Uitg. Atlas Contact, www.atlascontact.nl  


Prins Willem III: ijzerverten of vredesapostel?

WOERDEN – Prins, stadhouder en later koning  Willem III speelde een cruciale rol in het Rampjaar 1672 en zou daarna 30 jaar leiding geven aan een Europese coalitie tegen de expansieve Zonnekoning. Naast oorlog voeren waren zijn favoriete bezigheden de jacht en de bouw van  paleizen, zoals Het Loo. Willem III was ook een verwoed kunstverzamelaar.

In tientallen paleizen, landgoederen en jachthuizen zijn sporen van de Prins terug te vinden. In het spoor van de Prins volgen wij “de wereld van Willem III”.  Langs een aantal lieux de memoire uit het leven van Willem III – paleizen, jachthuizen, bijzondere tuinen en slagvelden – zijn routes uitgezet, die een veelzijdig beeld geven van het leven van de koning-stadhouder.  Daarbij is er bijzondere aandacht voor de slagvelden in de Zuidelijke Nederlanden, het huidige België. 

@ Jan van Es, Bernt Feis en Merle Lammers, In het spoor van de Prins, De wereld van Willem III, Uitgave Platform Rampjaarherdenking, ca 300 afb. in hardcover editie, verschijnt maart 2022; prijs € 24,95 inclusief verzendkosten. www.rampjaarherdenking.nl

Diplomaten en spionnen in het Rampjaar

De diplomatieke carrousel speelde een belangrijke rol in het Rampjaar. In de biografie van Van Beverningk wordt de diplomatie van de Republiek in de tijd van het Rampjaar beschreven. Van Beverningk was een van de machtigste mannen in de Republiek en sprak de groten der aarde. Daarbij stond hij tussen twee vuren: De Witt en Willem III.

@ Wout Troost, Hiëronymus van Beverningk tijdens het Rampjaar 1672, Uitgeverij Walburg Pers, www.walburgpers.nl


Ook het spionnenspel draaide op volle toeren. Aan de hand van eerder gepubliceerde geheime rapportages uit Engelse archieven wordt het verhaal verteld van de Engelse spionage tijdens het Rampjaar.

@ Anne Doedens, Liek Mulder, Frits de Ruyter de Wildt, Agenten voor de koning, Engelse spionage tijdens het Rampjaar 1672. Uitgeverij Waanders, www.waanders.nl




Johan de Witt en Constantijn Huygens

Johan de Witt schreef en ontving in zijn – abrupt afgebroken – leven tienduizenden brieven; deze geven een indringend kijkje achter de schermen van het politieke bedrijf in de Gouden Eeuw. Afgelopen jaren werd de Engelse en Franse correspondentie van De Witt hertaald, en dit jaar verscheen een selectie van zijn brieven met als thema het Rampjaar

@ Ineke Huysman en Roosje Peeters,
Johan de Witt en het Rampjaar, een bloemlezing uit zijn correspondentie. Uitgeverij Catullus.

Iedereen die via de A 12 Den Haag binnenrijdt kent de charmante buitenplaats Hofwijck, aan de rand van Voorburg. Dit was het toevluchtsoord van Constantijn Huygens (1596-1687), een van de meest veelzijdige intellectuelen die de Republiek heeft voortgebracht: hij was dichter, diplomaat, geleerde, componist en architect. En hij was de vader van de staatsman en natuurkundige Constantijn Huygens jr. en de geniale natuuren wiskundige Christiaan Huygens. Het brievenboek van Huygens geeft een unieke inkijk in zijn leven.

@ Ineke Huysman en Ad Leerintveld, Constantijn Huygens, een leven in brieven, Uitgeverij Catullus https://uitgevers.nu/soest/catullus-uitgeverij

Bloed, kruit en tranen: de geur van het Rampjaar

Het congres van het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap (KNHG) stond dit jaar in het teken van Bloed, kruit en tranen. Wie de geur van het Rampjaar wil opsnuiven, kan kiezen uit diverse nieuwe boeken die allemaal de Franse oorlogsgruwelen als onderwerp hebben.

Franse Tirannie: feiten of propaganda?

De meest verrassende uitgave is Franse Tirannie, de vertaalde heruitgave van een schoolboekje uit 1674, twee jaar na het Rampjaar. Hierin worden alle Franse oorlogsmisdaden tot in de gruwelijkste details beschreven en afgebeeld in houtsneden die niets aan de verbeelding overlaten. Het was bedoeld voor schoolmeesters – om aan de kinderen voor te lezen of na te spelen met vader en zoon-dialogen – en was zo populair dat er tientallen herdrukken zijn verschenen. De auteurs hebben ook een aantal gruwelverhalen onderzocht en aan fact-checking onderworpen.

De vraag blijft hangen: was Franse Tirannie nu een feitenrelaas, of was het vooral oorlogspropaganda?

@ Nicoline van der Sijs, Arthur der Weduwen e.a., Franse Tirannie, Het Rampjaar 1672 op school. Uitgeverij Waanders, www.waanders.nl

Moordbranders in de Republiek

Van hetzelfde laken een pak is het boek Moordbranders. Niet verwonderlijk want de heren historici uit die tijd schreven driftig van elkaar over. Toen de Fransen in 1672 ons land binnenvielen, was Andries Schoemaker twaalf jaar. Pas een halve eeuw later schreef hij op wat hij in zijn jeugd had meegemaakt. De uitgave bevat een aantal van de prachtige, ingekleurde tekeningen van Nederlandse kastelen, forten en plaatsen. Het Rampjaar, gezien door de ogen van een destijds twaalfjarige ooggetuige.

@ Anne Doedens en Liek Mulder, Moordbranders in de Republiek. Uitgeverij Walburg Pers www.walburgpers.nl

Ook deze titel Branden of betalen? laat weinig aan  de verbeelding over. In het gewest Utrecht hadden de Fransen de macht en moorden, plunderen en brandschatten was schering en inslag. Het boek gaat over Slot Zuylen en kasteel Amerongen. Slot Zuylen kon tegen een hoge prijs gespaard worden, maar Amerongen ging in vlammen op.

@ Lodewijk Gerretsen, Renger de Bruin, Willem te Slaa, Branden of betalen, Kasteel Amerongen en Slot Zuylen in het Rampjaar. Uitgeverij W Books, www.wbooks.com

Soldaten in de Vechtstreek

Gedetailleerd beschrijft Daan Wolfert hoe groot de ellende was in dorpen als Loenen, Breukelen, Abcoude en Waverveen, die te maken kregen met strafexpedities van Franse militairen en prikacties van kleine groepjes Staatse soldaten. De bewoners van de Vechtstreek werden geconfronteerd met plunderingen, brandschattingen en verwoesting. Toen de Fransen afdropen, lieten ze een verlaten, geblakerde en kaalgeplukte Vechtstreek achter.

@ Daan Wolfert, Een ramp voor de Vechtstreek, 1672-1673, Uitgeverij Verloren, www.verloren.nl

Op de valreep verscheen eind november Soldaten  in de Vechtstreek,  sporen van het Rampjaar in het archief. Hierin publiceert auteur Wouter van  Dijk een aantal interessante  bronnen over het Rampjaar in de Vechtstreek.     

@ Wouter van Dijk, Soldaten  in de Vechtstreek,  sporen van het Rampjaar in het archief. Uitg. Waanders, www.waanders.nl                                                                                     

Het Rampjaar buiten de Randstad: de Fransen als bevrijders?

De gangbare visie is dat de vaderlandse bevolking zich in het Rampjaar dapper verzette tegen de aanvallen van de tirannen, zoals de Franse Zonnekoning en de Duitse Bommenberend. Regionale geschiedschrijvers doen dit beeld wankelen. In katholiek Brabant werden de Fransen helemaal niet als bezetters onthaald, en ook in veel plaatsen in Oost-Nederland stond de bevolking bepaald niet vijandig tegenover de Duitse invallers.

Een Schricklijck Jaar: 1672

In dit boek beschrijft Ineke den Hollander de strijd in het noordoostelijk deel van de Republiek. Tijdens de triomfantelijke intocht vallen de vestingsteden als rijpe appels in de schoot van de Duitse bisschoppen en zelfs de machtige vesting Coevorden wordt veroverd. Maar dan keert het tij: eerst wordt Groningen ontzet en daarna Coevorden, het keerpunt in het Rampjaar. In dit boek veel aandacht voor de lotgevallen van gewone burgers.

@ Ineke den Hollander, Een Schricklijck Jaer, De oorlog van 1672 in het noordoosten van de Republiek, Uitgeverij Kon. Van Gorcum, www.vangorcum.nl

De vrouw die Friesland redde

Er is ook meer aandacht voor diverse waterlinies in Nederland. Zo verscheen er een herdruk van het boek van Meindert Schroor over de Friese Waterlinie. Verder kwam er een  goed gedocumenteerde en spannend geschreven biografie uit van Sunny Jansen over prinses Albertine Agnes, ‘de vrouw die Friesland redde’. Deze daadkraschtige prinses redde niet alleen het gewest Friesland, maar zorgde ook voor continuiteit in de Oranje-dynastie.     

@ Sunny Jansen, Albertine Agnes, de vrouw die Friesland redde, Uitgeverij Balans, www.uitgeverijbalans.nl                                                                                     

De Zuidelijke linies in het Rampjaar

Eveneens in het najaar verscheen er een studie over de Zuiderwaterlinie in Noord-Brabant, die in het Rampjaar een belangrijke rol speelde. In deze studie – resultante van een samenwerkingsproject van lokale historici – staat te lezen dat het Rampjaar door sommige Brabanders ook als een  jubeljaar werd beleefd. Ook de strijd aan de Staats-Spaanse linie in Zeeland zal wellicht publicaties opleveren. En in 2023 herdenkt het Limburgs Museum met een grote expositie het Beleg van Maastricht en de strijd aan de Maas in 1673. Voornaamste conclusie: het Rampjaar speelde zich niet alleen in de Randstad af…

@ Jacob Knegtel en Jos Cuijpers, Rampjaar of jubeljaar? Brabant in 1672, Uitg. Pictures Publishers, www.picturespublishers.nl

De OHW, een geïmproviseerde linie

Intussen gaat ook het onderzoek naar de Oude Hollandse Waterlinie door. In 2021 verscheen het Oude Hollandse Waterlinieboek. In 250 verhalen en illustraties wordt verteld hoe de linie van forten, vestingsteden en geïnundeerde polders in enkele maanden tijds werd geïmproviseerd.  

@ Sander Enderink, Het Oude Hollandse Waterlinieboek, Uitgeverij W Books, www.wbooks.com

De inundaties gingen niet zonder slag of stoot. De boerenbevolking verzette zich fel tegen de inundatie van hun landerijen en de bestuurders moesten soms de hulp van stadhouder Willem III en het Staatse leger in roepen. Veel aandacht voor de rol van de regenten in deze goed gedocumenteerde studie.

@ Leen Ouweneel, Regenten en de Waterlinie in het Rampjaar, Historische Uitgaven Schoonhoven, www.historischeuitgavenschoonhoven.nl

Kinderboeken en stripboeken

In het herdenkingsjaar verschenen  er ook enkele kinderboeken, zoals Onder water in het Rampjaar. Dit gaat over twee kinderen die met hun duikboot in het Rampjaar 1672 belanden  en daar spannende avonturen beleven. Het stripboek Het Waterwapen brengt het Rampjaar in beeld met scenes uit het leven van ‘huurcommandant’ Wirtz die in dienst van het Staatse leger tegen de Fransen vecht en o.a. in contact komt met Johan de Witt en Prins Willem III. Ook verscheen er een spannend stripboek over Bommenberend in de strijd tegen de Groningers in 1672. 

@ Elganan Jelsma en Rob Schultheiss, Kinderboek Onder Water, Uitg. Aandacht. www.pubart.nl  
@ Fred de Heij en Ad Maas, Stripboek van het Rampjaar, uitg H. Edink/ Stg Oude Holl.Waterlinie) www.oudehollandsewaterlinie.nl   
Stripboek Bommenberend, Uitg. GO 350 
www.go350.nl


Vakblad Kleio voor docenten publiceert Rampjaarnummer

Op 25 maart kwam de nieuwste Kleio uit! In deze editie staat het vakblad voor docenten geschiedenis en staatsinrichting stil bij het Rampjaar, met o.a. een artikel van Luc Panhuysen over Het trauma van het Rampjaar. Jos Wiener herdenkt De geboorte van  Nederland in 1572. Voor meer info: https://www.vgnkleio.nl/  

Menu